Quán Kỳ Nam đánh dấu sự tái hợp của đạo diễn Leon Lê và diễn viên Liên Bỉnh Phát kể từ phim Song Lang. Lần trở lại này của họ, khán giả tiếp tục được ngược dòng thời gian, quay về với bối cảnh năm 1980 tại một khu cư xá cũ.
Nội dung phim
Quán Kỳ Nam xoay quanh nhân vật Khang (Liên Bỉnh Phát đóng), anh là một người phiên dịch trẻ, đến Sài Gòn để nhận công việc mới. Tại đây anh gặp Kỳ Nam (Đỗ Thị Hải Yến), một phụ nữ lớn tuổi hơn Khang, sống bằng nghề nấu ăn cho người dân khu cư xá. Họ nhanh chóng trở nên thân quen, rồi mối quan hệ dần vượt lên khỏi mức tình bạn nhờ sự đồng điệu của hai tâm hồn. Thế nhưng cũng từ đó nhiều bí mật mới dần bật mí, để lộ ra câu chuyện về những cuộc đời không mấy yên bình.
Theo mình thấy, kịch bản phim đã khéo léo né tránh những cao trào kịch tính hay drama ồn ào để tập trung vào một xã hội thu nhỏ là khu chung cư cũ nát giữa lòng Sài Gòn thập niên 1980. Ở đó, sự chật chội về vật chất dường như đối lập hoàn toàn với sự giàu có trong mối liên kết giữa người với người.
Điều khiến Khen Phim tâm đắc nhất chính là cách đạo diễn cài cắm những tầng nghĩa ẩn dụ sâu sắc về văn hóa và chính trị mà không hề giáo điều. Cái tên của nữ chính là Kỳ Nam (Đỗ Thị Hải Yến) được lấy cảm hứng từ loại trầm hương quý hiếm chỉ hình thành khi cây gió bầu bị thương. Đây là một hình ảnh ẩn dụ tuyệt đẹp cho số phận của cô và rộng hơn là của cả Sài Gòn sau chiến tranh: những đau thương mất mát đã kết tinh thành vẻ đẹp kiên cường và thâm trầm.
Sự kết nối giữa các nhân vật cũng được xây dựng đầy ý nhị thông qua biểu tượng văn hóa. Chi tiết chàng dịch giả miền Bắc tên Khang (Liên Bỉnh Phát) ngồi dịch tác phẩm Hoàng Tử Bé giữa lòng Sài Gòn mang sức nặng hơn nhiều so với một công việc mưu sinh. Cuốn sách trở thành cầu nối văn hóa xóa nhòa ranh giới giữa “bên thắng cuộc” và “bên thua cuộc”, nhắc nhở cả hai nhân vật về triết lý nhìn bằng trái tim để vượt qua những định kiến vùng miền hay ý thức hệ gay gắt thời bấy giờ. Mối quan hệ giữa họ nảy sinh từ sự nghi kỵ, va chạm văn hóa rồi dần chuyển sang sự thấu cảm, tạo nên một sự nương tựa của hai tâm hồn cô đơn chứ không phải kiểu tình yêu lãng mạn sến súa thường thấy.
Diễn viên và diễn xuất
Về diễn xuất, mình cực kỳ ấn tượng với sự lột xác của Liên Bỉnh Phát trong phim này. Quên hình ảnh Dũng “Thiên Lôi” gai góc trong Song Lang đi, Khang của Quán Kỳ Nam là hiện thân của sự tĩnh tại, tri thức và kìm nén. Anh diễn bằng ánh mắt và ngôn ngữ cơ thể nhiều hơn là lời thoại, lột tả trọn vẹn sự mâu thuẫn của một người trẻ có xuất thân ưu tú, hay có thể gọi là “con ông cháu cha” nhưng lại thấy lạc lõng trong chính môi trường mà mình thuộc về. Song hành với anh là sự tái xuất đẳng cấp của Đỗ Thị Hải Yến. Chị mang đến một nhân vật Kỳ Nam đầy ám ảnh với kỹ thuật diễn xuất tập trung vào việc gầy dựng lớp vỏ bọc phòng vệ dày đặc bên ngoài. Nhưng qua những cái nhìn lảng tránh hay đôi tay run rẩy, khán giả vẫn cảm nhận được cơn sóng ngầm cảm xúc chực chờ vỡ òa bên trong.
Để cân bằng lại không khí có phần trầm mặc của cặp đôi chính, nhân vật Luyện do Ngô Hồng Ngọc thủ vai xuất hiện như một điểm sáng thú vị. Sự ồn ào, hay nhiều chuyện đời thường của cô đã phá vỡ sự tĩnh lặng đôi khi đến mức ngột ngạt, mang lại hơi thở cuộc sống chân thực và tạo nên một bức tranh đa diện về xã hội thời bấy giờ.
Âm thanh, Hình ảnh và Kỹ xảo
Đây là phần “đã” nhất của phim khiến mình muốn ra rạp xem lại lần nữa. Quyết định quay hoàn toàn bằng phim nhựa 35mm thực sự là một nước đi táo bạo nhưng đem lại hiệu quả nghệ thuật không thể thay thế. Chất liệu này mang lại độ hạt tự nhiên và màu sắc như những bức tranh sơn dầu, tạo nên một lớp sương mờ ký ức mà các máy quay kỹ thuật số hiện đại khó lòng giả lập được. Sự tỉ mỉ của ê-kíp còn thể hiện qua thiết kế mỹ thuật chính xác đến từng cái phích nước Rạng Đông hay chiếc radio cũ, kết hợp với kỹ thuật ánh sáng tương phản làm nổi bật biểu cảm nhân vật trong những không gian chật hẹp. Hòa quyện vào đó là phần âm nhạc được sử dụng có chọn lọc của nhạc sĩ Tôn Thất An cùng những âm thanh hiện trường đời thường như tiếng gió luồn qua khe cửa, tiếng quạt trần quay đều đều, tiếng bước chân trên hành lang, tiếng nấu ăn lách cách,… tạo nên một bản giao hưởng của sự cô đơn thấm đẫm vào lòng người xem.
Tuy nhiên, Khen Phim cũng cần cảnh báo trước rằng Quán Kỳ Nam thuộc dòng phim có nhịp điệu rất chậm. Với thời lượng lên tới 140 phút và việc đạo diễn Leon Lê tự tay dựng phim, đôi khi tác phẩm thiếu đi sự quyết đoán để cắt bỏ những khoảng chùng, khiến một số đoạn cảm giác hơi lê thê và có thể gây mệt mỏi cho những ai không quen. Nhưng nếu bạn đủ kiên nhẫn, sự chậm rãi ấy là cần thiết để chúng ta thực sự “sống” và thẩm thấu bầu không khí của thời đại đó.
Vậy có nên xem Quán Kỳ Nam hay không?
Tựu trung lại, Quán Kỳ Nam là một tác phẩm điện ảnh đầy tham vọng, một “bài thơ buồn” nhưng đẹp đẽ về tình người và sức sống nảy mầm từ những vết thương. Nếu bạn là người yêu thích dòng phim nghệ thuật duy mỹ, muốn tìm lại ký ức Sài Gòn xưa và sẵn sàng cho một trải nghiệm điện ảnh sâu lắng, đây chắc chắn là bộ phim dành cho bạn. Ngược lại, nếu bạn đang tìm kiếm sự giải trí nhanh với những pha hành động kịch tính, có lẽ bạn nên cân nhắc kỹ trước khi mua vé.
Khen Phim chấm: 7.5/10 – Một tác phẩm tử tế và đáng trân trọng của điện ảnh Việt.
