Sheep in the Box (tựa Việt: Ngày Con Sống Lại) là tác phẩm điện ảnh đánh dấu bước thử nghiệm đầy táo bạo của đạo diễn lừng danh Hirokazu Kore-eda khi kết hợp dòng phim gia đình sở trường với yếu tố khoa học viễn tưởng cận tương lai. Bộ phim là hành trình đầy giằng xé của một cặp vợ chồng trung lưu khi đón nhận một người máy sinh học mang hình dáng đứa con trai đã khuất của mình. Dù nhận được những phản hồi rất phân cực từ khán giả Nhật Bản, tác phẩm vẫn để lại nhiều suy ngẫm sâu sắc về cách con người học cách buông bỏ nỗi đau.
Nỗi đau mất mát và một vài điểm tiếc nuối trong kịch bản
Điểm cộng lớn nhất của kịch bản nằm ở nửa đầu phim, nơi Kore-eda thể hiện thế mạnh tuyệt đối trong việc miêu tả quá trình đối diện với nỗi đau của con người. Sau cái chết của cậu con trai Kakeru hai năm trước, hai vợ chồng Otone và Kensuke rơi vào trạng thái nguội lạnh cảm xúc. Sự xuất hiện của robot Kakeru giống như một giao diện tâm lý, mở ra không gian để những người làm cha mẹ thực hành lại vai trò của mình, đối diện với những hối tiếc và tội lỗi chưa thể nguôi ngoai.
Đạo diễn đã lồng ghép khéo léo những ẩn dụ từ cuốn sách Hoàng tử bé, biến hình ảnh con cừu trong chiếc hộp thành biểu tượng cho trí tưởng tượng và những giá trị vô hình. Người xem cũng dễ dàng cảm nhận được nét đẹp trong văn hóa Thần đạo giáo bản địa khi các vật thể vô tri cũng có thể mang một phần linh hồn hoặc trở thành nơi lưu giữ ký ức người đã khuất.
Tuy nhiên, nửa sau câu chuyện đôi chỗ mang lại cảm giác hơi dàn trải khi cố gắng kết hợp thêm các tuyến truyện phụ như hành trình của nhóm robot trẻ em trong rừng hay ranh giới ý thức giữa con người và máy móc. Một số chi tiết công nghệ cũng được xây dựng có phần đơn giản hóa so với thực tế phát triển AI hiện nay. Nếu đạo diễn tập trung tối đa vào sợi dây liên kết gia đình thay vì mở rộng quá nhiều chủ đề, tác phẩm có lẽ đã mang lại sự cộng hưởng cảm xúc trọn vẹn và cô đọng hơn.
Điểm tựa cảm xúc từ màn lột xác của dàn diễn viên
Bù đắp cho những thiếu sót của kịch bản là thực lực diễn xuất ấn tượng của dàn diễn viên, đặc biệt là những thử nghiệm phân vai đầy táo bạo của đạo diễn. Sự lựa chọn nam diễn viên hài Daigo Yamamoto vào vai người chồng thô mộc Kensuke ban đầu vấp phải nhiều hoài nghi, nhưng màn trình diễn của anh đã trở thành bất ngờ lớn nhất. Daigo rũ bỏ hoàn toàn phong cách hài hước thường ngày để hóa thân vào một người cha đau khổ chọn cách giấu kín cảm xúc bằng vẻ ngoài bất cần. Sự chuyển biến tâm lý của nhân vật từ chỗ coi robot chỉ như một chiếc máy hút bụi tự động cho đến khi chấp nhận nó làm người bạn đồng hành để giãi bày tâm sự được thể hiện thầm lặng và tự nhiên.
Trong vai người vợ Otone, nữ diễn viên Haruka Ayase thể hiện xuất sắc sự giằng xé nội tâm qua ánh mắt tinh tế, lột tả ranh giới mong manh giữa mong muốn tin vào một lời nói dối ngọt ngào và nỗi sợ hãi trước công nghệ. Tuy nhiên, nhân vật Otone bị xây dựng có phần quá lạnh lùng và kìm nén cảm xúc cực đoan, đôi lúc khiến vai diễn trở nên khô khan. Diễn viên nhí Rimu Kuwaki trong vai robot Kakeru cũng là một điểm sáng lớn nhờ ngoại hình mang vẻ đẹp nhân tạo tĩnh lặng. Cậu bé diễn tả rất tốt sự cứng nhắc vô cảm ban đầu của một cỗ máy mới khởi động, trước khi tinh tế đưa vào những cử chỉ tự nhiên hơn khi nhân vật dần phát triển ý thức.
Sự kết hợp hoàn mỹ giữa hình ảnh và âm thanh
Về mặt thị giác, những thước phim 35mm của Ryuto Kondo mang lại tông màu ấm áp và kỹ thuật làm mờ hậu cảnh mơ màng đầy chất thơ. Ngôi nhà hình chiếc hộp của hai vợ chồng được thiết kế tinh tế để ẩn dụ cho sự cô lập tâm lý. Dù vậy, cấu trúc hành lang và cầu thang trên cao hoàn toàn không có lan can bảo hộ lại gây ra cảm giác lo lắng không đáng có cho người xem, làm họ bị phân tâm khỏi mạch cảm xúc của phim.
Âm nhạc của Yuta Bandoh kết hợp cùng tiếng đàn cello của Yu Ito vang lên như chất xúc tác hoàn hảo cho tâm lý nhân vật. Việc đạo diễn Kore-eda chủ động điều chỉnh nhịp điệu hình ảnh để khớp với các bản nhạc đã viết trước tạo nên sự đồng điệu nhịp nhàng. Tiếng tàu điện chạy xầm xập bên ngoài ngôi nhà do kỹ sư âm thanh Kazuhiko Tomita thu trực tiếp cũng mang lại cảm giác đời thường chân thực của vùng Kamakura. Mặc dù vậy, ở nửa cuối phim, âm nhạc đôi lúc bị lạm dụng quá đà để đẩy cao trào cảm xúc nhằm bù đắp cho những lỗ hổng kịch bản.
Vậy có nên xem Sheep In The Box hay không?
Tóm lại, dù cấu trúc kịch bản ở nửa sau còn bộc lộ nhiều hạn chế về mặt logic, Sheep in the Box vẫn là một nỗ lực đáng trân trọng của Kore-eda. Bộ phim không chỉ đơn thuần nói về trí tuệ nhân tạo, mà cốt lõi vẫn là một khúc ca buồn đầy nhân văn về cách con người học cách buông bỏ quá khứ để tiếp tục tồn tại.
Một số hình ảnh tại buổi họp báo công chiếu phim
