Ba thế giới trong cùng một căn nhà

Điểm đặc biệt nhất trong cách kể chuyện của Trường Hè, 2001 là cấu trúc ba góc nhìn, được giới phê bình so sánh với Rashomon của Akira Kurosawa. Nhưng đây không phải một mẹo kể chuyện để làm phim thêm phần ly kỳ. Đó là một tuyên bố xã hội học: trong một gia đình nhập cư, mỗi thành viên tồn tại trong một vũ trụ cảm xúc hoàn toàn biệt lập, dù họ sống dưới cùng một mái nhà chật chội tại khu chợ biên giới Cheb.

Dưới góc nhìn của Dũng người cha, bộ phim mang tông màu của một noir thriller. Những thỏa hiệp với mafia địa phương, những khoản nợ chồng chất, nỗi ám ảnh mất khu chợ Dragoun, đó nơi duy nhất nuôi sống gia đình ông suốt những năm 1990. Dũng không phải một người cha độc đoán vì bản tính, ông trở nên như vậy vì gánh nặng sinh tồn. Và điều bi kịch nhất: chính những hy sinh ấy lại biến ông thành một người xa lạ đáng sợ trong mắt đứa con lớn.

Dưới góc nhìn của Kiên, bộ phim là một bản rap đầy giận dữ của tuổi mới lớn bị bỏ rơi. Sau 10 năm sống với ông bà ở Việt Nam, cậu trở về và nhận ra mình là người xa lạ trong chính gia đình mình. Mái tóc nhuộm đỏ không chỉ là một tuyên ngôn thời trang, đó là lá cờ của một đứa trẻ đang tuyệt vọng đòi lại quyền kiểm soát cuộc đời mình trong một môi trường mà cậu không có bất kỳ tiếng nói nào.

Còn dưới góc nhìn của Tài, đứa em út sinh ra và lớn lên hoàn toàn tại Séc, câu chuyện lại mang màu sắc của một vở hài kịch ngây thơ. Tài là hiện thân của thế hệ trái chuối: vàng bên ngoài, trắng bên trong. Cậu không nói tiếng Việt, không hiểu văn hóa Việt, và coi người anh vừa từ Việt Nam sang như một kẻ xâm lược. Khoảng cách giữa Tài và Kiên không chỉ là tuổi tác, đó là khoảng cách giữa hai thế giới văn hóa không thể dung hòa.

Ba góc nhìn ấy không bao giờ gặp nhau. Và đó mới chính là bi kịch. Cùng một sự việc, mỗi người nhìn bằng một đôi mắt khác, mang một nỗi đau khác. Không ai sai. Nhưng tất cả đều tổn thương.

Chợ Dragoun và sự hy sinh bị đem ra mặc cả

Trường Hè, 2001 không ngại vẽ nên một bức tranh xám xịt về giấc mơ châu Âu. Khu chợ Dragoun không chỉ là một bối cảnh, nó là một nhân vật, một nhà tù kinh tế nuốt chửng thế hệ thứ nhất để đổi lấy những đồng tiền lẻ. Cha mẹ trong phim không phải những người hùng, họ là những người đã biến tình yêu thương thành một món hàng có thể mặc cả. Gửi Kiên về Việt Nam suốt 10 năm là một quyết định có tính toán: ổn định kinh tế quan trọng hơn sự hiện diện và nuôi dưỡng cảm xúc.

Điều đau đớn nhất mà bộ phim đặt ra không phải là câu hỏi tại sao cha mẹ lại làm như vậy. Mà là: tại sao họ không thể hiểu rằng những hy sinh ấy không được đáp lại bằng lòng biết ơn? Dũng và Lan nhìn những phản ứng của Kiên và chỉ thấy một đứa trẻ hư, nổi loạn. Họ hoàn toàn không nhận ra khoảng trống mười năm mà họ đã tạo ra. Bộ phim đặt ra một câu hỏi không có lời đáp: liệu tiền bạc có thể thay thế cho sự hiện diện, và liệu tình yêu thương có đủ để hàn gắn một vết cắt dài một thập kỷ?

Khi đạo diễn tự soi mình qua ống kính

Trường Hè, 2001 là một tác phẩm autofiction. Đạo diễn Dužan Dương không qua trường lớp điện ảnh chính quy. Anh làm phim từ chính những gì đã xảy ra với mình. Ở tuổi lên 5 hay 6, Dương cũng bị gửi về Việt Nam cho ông bà nuôi, để cha mẹ anh có thể tập trung vào khu chợ. Nhân vật Kiên chính là hình chiếu của Dương lên màn ảnh, một cách để anh đối diện với quá khứ, để trị liệu những vết thương chưa lành.

Chính vì xuất phát từ nỗi đau thật, bộ phim không có một giây phút nào bị melodrama. Những cảm xúc trong phim nặng như chì, nhưng không hề bị nâng tầm hay kịch tính hóa. Đó là sự cô đơn nghẹt thở, là nỗi tuyệt vọng không có lời giải, là sự oán giận giữa các thế hệ mà không ai dám gọi tên. Dương không kể một câu chuyện. Anh mở một vết thương và mời khán giả nhìn vào.

Hoài niệm bằng âm thanh và không gian

Về mặt hình ảnh, Trường Hè, 2001 tái hiện xuất sắc không khí đầu những năm 2000. Nhưng đây không chỉ là một bữa tiệc hoài niệm. Sự chật chội của những căn hộ nhỏ, sự hỗn loạn của khu chợ Dragôn với hàng giả Pokémon, khói bụi từ bún chả nướng vỉa hè, tất cả đều phản chiếu sự ngột ngạt trong tâm lý các nhân vật.

Âm nhạc trong phim là một chiến trường ý thức hệ giữa hai thế hệ. Một bên là những bản bolero Việt như Thành Phố Buồn, Đường Đến Đỉnh Vinh Quang, Về Đâu Mái Tóc Người Thương vọng ra từ loa karaoke trong đám giỗ, là sợi dây neo víu về một quê hương mà thế hệ cha mẹ đang tuyệt vọng níu giữa giữa vùng đất châu Âu lạnh giá. Một bên là những câu rap underground do chính Solitude, diễn viên thủ vai Kiên, sáng tác. Không thể hòa hợp. Và đó là toàn bộ câu chuyện của bộ phim này.

Kết

Trường Hè, 2001 là một bộ phim khó xem. Không phải vì nó dài hay chán, mà vì nó quá thật. Nếu bạn chưa từng là một đứa trẻ lớn lên với khoảng cách thế hệ, chưa từng cảm thấy cha mẹ mình là những người xa lạ, chưa từng mang trong lòng những tổn thương không thể nói thành lời, thì có thể bạn sẽ thấy phim chậm và nặng. Nhưng nếu bạn đã từng, thì đây là một tấm gương mà bạn không thể rời mắt.

Bộ phim kết thúc không phải bằng một cái ôm ấm áp hay một lời xin lỗi được chấp nhận. Nó kết thúc bằng một tia sáng le lói, một cánh cửa vừa hé mở. Gia đình là nơi phải học cách tha thứ, và Trường Hè, 2001 đã truyền tải thông điệp đó với tất cả sự nặng nề và chân thật của nó. Khen Phim chấm: 7.5/10.

Phim phù hợp với: người yêu dòng phim tâm lý xã hội, người Việt xa xứ, và bất kỳ ai từng mang trong mình vết thương thế hệ. Không phù hợp với khán giả dưới 18 tuổi (phân loại T18) và những ai tìm kiếm phim giải trí nhẹ nhàng.

Hình ảnh họp báo và giao lưu